Machinarium

Recensie | 4 november 2009 - Door de jaren heen is de angst gegroeid dat mijn liefde voor point-and-click adventures bovenal te herleiden is tot nostalgie, dat ik de games die ik tot mijn favorieten reken idealiseerde omdat tijdens mijn jeugd alles dat ik speelde nieuw, mooi en bijzonder was. Machinarium heeft me in één klap bevrijd van zulke waanbeelden.

Als Machinarium namelijk één ding doet, is het wijzen op het schrijnende gebrek aan kwaliteitsgames binnen het overleden geachte genre. Mijn interesse voor verhalende puzzelgames is helemaal niet afgenomen, er kwam gewoon geen enkele goede titel meer uit. Een ruim decennium nadat Grim Fandango de laatste nagel op de doodskist der adventures ramde verschijnt opeens een game die niet had misstaan tussen soortgenoten van weleer. Vergeleken worden met games van vijftien jaar geleden betekent binnen pakweg elk ander gamegenre niet veel goeds, voor Machinarium is dit het grootste compliment dat je kunt maken.

Point-and-click-klassiekers uit die tijd putten hun kracht uit de uiteenlopende verhalen die ze vertelden, waarin spelers werden meegezogen door ze op hun eigen tempo de spelwereld te laten verkennen en via puzzels het gezonde verstand aan te spreken in plaats van reactiesnelheid. Adventures varieerden van spannend (Broken Sword, Blade Runner) tot eng (Phantasmagoria) tot grappig (het leeuwendeel uit de LucasArts-stal). Machinarium valt minder makkelijk te categoriseren en doet in opzet vooral denken aan The Neverhood, destijds ook een vreemde eend in de bijt. Ook in Machinarium begin je volledig blanco, zonder enige voorkennis, aan het avontuur, om gaandeweg in de wereld gezogen te worden en stukje bij beetje meer te weten te komen over de spelwereld.

Deze spelwereld wordt enkel bevolkt door robots en machines. Jij speelt zelf met een klein robotje, naam onbekend, die in het begin van de game op een schroothoop wordt gegooid. Het bijzondere uiterlijk van Machinarium is hier het eerste dat opvalt. Alles in de game is volledig handgetekend in een soort steampunkstijl, die, ondanks de wat grauwe kleuren, ongelofelijk sfeervol aandoet. De wereld wordt enkel bevolkt door robots, die op geweldige wijze tot leven worden gebracht. Gezichtsuitdrukkingen zijn deze machines dan wel vreemd, dat neemt niet weg dat je van bepaalde personages gaat houden en een stronthekel aan anderen krijgt. Ons robotje krijgt namelijk te maken met enkele plaaggeesten uit zijn verleden, die – zo blijkt later – de hele robotstad waar Machinarium zich afspeelt lopen te treiteren.


Direct in het begin maakt de speler ook kennis met één belangrijk gameplayonderdeel van Machinarium. In tegenstelling tot veel soortgelijke games van eind vorige eeuw kun je niet zomaar wild rondklikken door het hele scherm wanneer je even vastzit, om erachter te komen of je niets over het hoofd hebt gezien. Interactieve onderdelen in de spelwereld zijn namelijk enkel klikbaar wanneer het robotje in de buurt staat én de juiste lengte heeft. Hij kan als een accordeon in- en uitschuiven om zo hoge of juist lage plekken te bereiken. Verscheidene puzzels in Machinarium zijn gericht op dit gameplayelement. Het vereist hier en daar even een omzetting in het hoofd van de doorgewinterde adventurespeler en voorziet een aantal puzzels van een extra dimensie.

Juist daarom is het jammer dat er niet iets meer is gedaan met dit gegeven. Vaak blijft het beperkt tot uitrekken of inkrimpen om bij een bepaald kastje te komen, waarin je een meer conventionele puzzel op moet zien te lossen. Deze puzzels zijn over het algemeen overigens op perfecte wijze in de spelwereld geïntegreerd en voelen hierdoor niet geforceerd aan. Vaak komt het neer op het verschuiven van enkele onderdelen en het in de juiste formatie brengen van enkele knopjes en hendels, maar er zitten enkele grappige uitzonderingen tussen. Op een gegeven moment dien je bijvoorbeeld de verkeerde antwoorden te geven op een aantal vragen die een ventilator aan je stelt. Zo wordt hij kwader en kwader om vervolgens te ontploffen van woede, waardoor jij toegang krijgt tot de ventilatorschacht die even daarvoor geblokkeerd was. Ook is het op een gegeven moment de bedoeling een aantal arcadegames te spelen om geld te verdienen en moet je het opnemen tegen een stamgast in de lokale kroeg bij een potje vijf-op-een-rij (wat moeilijker is dan je denkt!).

Bekijk hier de HD-versie van de trailer!

Wat het uiteindelijke doel is van de reis van het robotje – en daarmee de puzzels die hij voltooit – blijft lange tijd onduidelijk, maar dat is helemaal niet erg. Het knappe van Machinarium is namelijk dat het je laat wegdromen in haar wereld, maar tegelijkertijd zoveel ruimte laat voor fantasie van de speler. Juist door het gebrek aan verhaal word je uitgedaagd het zelf in een context te plaatsen. Zijn de gemene robots slechts een stelletje irritante bullebakken of vormen zij een verstikkend nazi-regime voor de hele stad? Wat proberen zij nou eigenlijk te bereiken? Enkel de directe aanleiding van het hele verhaal wordt vlak voor het einde prijsgegeven en zelfs die uitleg levert meer vragen dan antwoorden op.

Een game die zo weinig uitsluitsel geeft over wat er nu precies aan de hand is bevalt me wel. Verhalende spellen hebben nogal eens de neiging alles van A tot Z uit te spellen, waardoor je het doosje na de eindcredits in principe weg kan flikkeren. Door een aantal zaken voor interpretatie open te laten, spoort Machinarium je aan na afloop nog even lekker weg te dromen bij wat er allemaal gebeurd is, of de game gewoon helemaal opnieuw te spelen.

Geplaatst op woensdag 4 november 2009 om 20:00 door Arthur Van Vliet (arthurvv)