1. Games en Filosofie: waarom anarchisme best tof is, maar niet werkt

Games en Filosofie: waarom anarchisme best tof is, maar niet werkt

Ontwikkelaars gooien graag met bommen, hoe zwaarder hoe beter. Als je voor het game-schap staat hoe je niet lang te zoeken voor een wereldwijde kernoorlog. Een goed voorbeeld is de Fallout serie. Elk deel speelt zich weer af in een post-apocalyptische wereld waarin er nogal wat gevochten word. Mensen schieten voordat ze vragen stellen en de sterken onderwerpen de zwakkeren. Kortom: totale anarchie! Maar is dat wel wat anarchie eigenlijk is? Zijn anarchisme en anarchie werkelijk  onlosmakelijk verbonden met nucleaire wapen en alomtegenwoordige ellende? Deze keer in Games en Filosofie: waarom anarchisme eigenlijk best tof is, maar niet werkt.

Ik durf te wedden dat iedereen die dit leest wel eens in een virtueel post-apocalyptisch heeft rondgewandeld. Is het niet in een van de Fallout delen, dan wel in Rage, S.T.A.L.K.E.R, Gears of War of Resistance. De post-apocalyptische wereld is populair in de game-industrie en ook wel met reden. Want wat zou er gebeuren als je in een, soms letterlijke, klap de beschaafdheid van de mens kan wegblazen? Wat zou er gebeuren als er morgen bommen vallen en we overmorgen toch weer verder moeten? De post-apocalyptische wereld stelt interessante vragen aan haar bewoners maar ontwikkelaars komen maar zelden met interessante antwoorden. Of het nu bommen of buitenaardse wezens regent, wanneer de regeringen in hun games vallen zien ontwikkelaars maar een uitkomt: bittere ellende door totale anarchie! Tijd om eens te laten zien hoe het anders kan. Anarchisme kan juist best gezellig zijn!

De term anarchisme is afkomstig uit het Grieks en betekent, vrij vertaald, zoiets als ‘zonder heerser’. Anarchisme is een politieke filosofie die, zoals de vertaling al aangeeft, streeft naar een samenleving zonder een overheersende regering of leider. Maar het hoeft helemaal niet op landelijke schaal te worden uitgevoerd. Sterker nog, hoe kleiner de groep is hoe groter de kans van slagen om anarchisme van de grond te krijgen. 

De kern van anarchisme is dus regeringsloosheid. Hoe krijg je dat voor elkaar? Eigenlijk vrij gemakkelijk. Er zijn meerdere bekende succesvolle anarchistische gemeenschappen geweest waarbij men een groot stuk grond kocht om zich vervolgens op te vestigen. Ok, misschien was het vroeger vrij gemakkelijk. Tegenwoordig is het een stuk moeilijker om onder de staat uit te komen. Wanneer een groep mensen zich opeen bepaald stuk grond hadden gevestigd konden de mensen naar eigen inzicht hun gemeenschap inrichten. Een anarchistische gemeenschap zorgt ervoor dat iedereen aan elkaar gelijk is en dat iedereen handelt naar zijn of haar kunnen. Zo zal van een loeisterke houthakker meer hout verwacht worden dan van zijn zwakke collega. Het is dus heel belangrijk dat iedereen die deel uitmaakt van de groep eerlijkheid hoog in het vaandel heeft. Omdat er geen permanente politiemacht is, zoals in onze maatschappij, zullen deelnemers van de groep elkaar dus moeten corrigeren waar nodig. 

Overigens is er wel de mogelijkheid tot leiders of controleurs maar deze worden, in tegenstelling tot veel andere systemen, van onderaf gekozen en dus komt de macht van onderen. In autoritaire systemen komt van boven; dat is bijvoorbeeld iemand die zelf de macht heeft gegrepen en nu zijn volk regeert. Of denk aan een koning, die zijn macht heeft verworven door in het juiste gezin geboren te worden in plaats van het echt te verdienen. Binnen het anarchisme worden leiders dus door het volk gekozen. Dat klinkt vrij bekent, bij ons gebeurt dat immers ook zo, maar het is wel van korte duur. Leiders bestaan slechts voor een kort moment zodat permanente macht niet mogelijk is. Anarchisten zijn het eens met andere systemen wanneer die stellen dat bepaalde rollen in de maatschappij moeten worden vervult door mensen die daar geschikt voor zijn, dit heet functioneel gezag. Dat wil overigens niet zeggen dat iemand die bijvoorbeeld zeer geschikt is als arts meer waard zou zijn dan een houthakker. Dit  principe van functioneel gezag kom je ook in een hele hoop games tegen. Denk bijvoorbeeld aan Megaton in Fallout 3. Dit was in het begin een gemeenschap van vluchtelingen die hun eigen gemeenschap gingen vormen en zelf aanwezen wie welke rol ging spelen. Hoe de gemeenschap verder wordt ingevuld verschilt nogal per stroming binnen het anarchisme; de een wil alle goederen als eigendom van iedereen aanduiden, terwijl anderen toch een vorm van marktwerking willen toestaan. Wat ze allemaal gemeen hebben is de afwijzing van een dominerende macht zoals de staat zodat mensen zich vrij kunnen uiten en ontwikkelen tot wat ze zelf willen zijn. Van de deelnemers wordt geacht dat zij zichzelf en anderen uitbouwen tot zelfstandige eerlijke individuen die samen een samenleving draaiende kunnen houden. 

Het moge duidelijk zijn:anarchisme is zeker geen synoniem voor chaos en ellende. Het is een systeem dat uitgaat van de vrijheid van de mens die zich in een uiterst sociale gemeenschap kan ontwikkelen. Wanneer succesvol, dan leidt anarchisme juist tot een hele fijne samenleving waar dominantie en dwang geen rol spelen en juist heel relaxed is. Daarbij is het ook helemaal geen uitgestorven idee. Denk maar eens aan al die demonstranten met hun 99% borden die claimden dat de hoogste rangen in de samenleving alle welvaart opslokten. Zij wilden de macht teruggeven aan het volk en zelf bepalen hoe die weer opnieuw verdeelt gaat worden. Er wordt steeds meer geroepen om een herverdeling van de macht, of in ieder geval kritisch nadenken over de huidige situatie.

Allemaal leuk en aardig, maar werkt het ook? Nou, nee. Je kunt anarchisme wat dat betreft vergelijken met communisme: het zijn prachtige ideologieën die niet geschikt zijn voor mensen. Wij mensen zijn ook maar dieren, en dieren spelen niet volgens de regels. Daarom zullen er altijd mensen zijn die anarchistisch samenlevingen zullen ruïneren. Om deze reden zal je ook niet snel een succesvol anarchistisch land tegen komen, maar eerder een succesvolle anarchistische groep. Want hoe kleiner de groep hoe kleiner de kans dat er rotte appel tussen zit. Maar hoe kan dat dan? Waarom is het dat wij mensen ons niet aan de regels kunnen houden van anarchisme?

Zelfs filosofen spelen af en toe spelletjes, en hoewel dit meestal brute uiterst gewelddadige gedachtenexperimentjes zijn, zijn ze eigenlijk altijd interessant. Een daarvan, hoewel deze niet zo bruut is, is The Prisoner’sDilemma. Waarschijnlijk heb je er wel eens van gehoord, en in ieder geval heb je er wel mee te maken gehad. Want hoewel de naam je misschien niet zegt, kom je het voortdurend tegen in het dagelijks leven. 

Het Prisoner’s Dilemma gedachtenexperiment gaat als volgt: jij en een bevriende mede crimineel zitten opgesloten in een ruimte en worden verdacht van een misdaad. Jij kan de andere verdachte niet horen, zien of op welke manier dan ook mee communiceren. Een politieman vertelt dat jullie beiden om de beurt dat jullie verdachte zijn, maar dat ze wel een getuigenis tegen de ander nodig hebben, want zonder een getuigenis kunnen ze jullie hoogstens een jaar cel geven voor een eerder vergrijp. Als jij tegen de ander getuigt en de ander zwijgt dan vliegt hij voor drie jaar de gevangenis in en ga jij vrijuit als dank voor de medewerking. En als je zwijgt en de ander getuigt tegen jou dan ga vlieg jij de bak in voor drie jaar en gaat de ander vrijuit. Als jullie beide tegen elkaar getuigen, dan gaan jullie beiden voor twee jaar de gevangenis is.

Je hebt nu twee mogelijkheden:je kunt bekennen of je kunt zwijgen. Maar wat is nu het voordeligst om te doen? Jullie kunnen samenwerken door beide te zwijgen en één jaar cel ondergaan, of elkaar verraden. Wanneer je dit vanuit de anarchistische samenleving bekijkt zou je zeggen dat je kiest voor samen zwijgen: dat levert wellicht een jaar cel op maar dan kun je wel samen weer verder na die tijd.

Samen zwijgen zou dus de meest gewenste oplossing zijn. Hoewel zwijgen misschien het meest gewenst is om te doen, is het niet het voordeligste… Wat de meeste mensen doen is kiezen om tegen de ander te getuigen en dus de ander te verraden. De mogelijke opbrengsten van getuigen zijn namelijk gunstiger dan die van zwijgen en aangezien je niet met je maatje kan communiceren moet je gokken…

We tellen het op. Als jij zwijgten hij zwijgt krijg je één jaar en wanneer jij zwijgt en hij getuigt krijg je drie jaar. Drie plus één is vier, gedeeld door twee is twee. Zwijgen levert je gemiddeld twee jaar cel op. Als jij getuigt en je maatje zwijgt dan ga jij vrijuit (nul jaar cel) en als jullie elkaar verraden, dus beide getuigen, krijgen jullie twee jaar cel. Twee plus nul is twee, gedeeld door twee is één dus getuigen levert je gemiddeld één jaar cel op. Het is dus voor de enkeling veel voordeliger om te getuigen, om te gaan voor de gemakkelijke oplossing.

Het verschil zit hem in langetermijn denken: als je weet dat je nog lang zult moeten samenwerken met anderen dan is het logischer om soms wat in te leveren zodat je later wat meer krijgt. Zo werkt het dus ook in anarchistische groepen. Zo lang mensen bereid zijn om iets in te leveren voor een beter resultaat voor de groep gaat het goed. Maar zodra mensen dit lange termijn denken achter zich laten en gaan voor snelle winst zoals in het voorbeeld van The Prisoner’s Dilemma. Dan is het vertrouwen weg en stort het hele systeem in. Want wanneer je er niet meer van op aan kan dat de ander het beste met je voor heeft, dan zal ook jij al snel overstappen op korte termijn denken en gaan voor de snelle winst. Dit probleem wordt binnen de meeste politieke systemen gemakkelijk opgelost door middel van bijvoorbeeld politie. Omdat anarchisten de staat, en daarmee dus ook politie, zien als een bedreiging voor het individu hebben zij zelf geen toegang tot een politiemacht. De bedoeling is dat men zichzelf corrigeert, maar dat gebeurt dus niet altijd.

(DEZE ALINEA BEVAT SPOILERS over Fallout: New Vegas. Wil je deze niet lezen, sla dan de volgende alinea over!)

In Fallout: New Vegas is er een heel tof voorbeeld te vinden. Je moet er wel wat voor doen, want hetgeen wat ik bedoel is het einde dat je krijgt als je alle facties uit probeert te schakelen: The Anarchy Ending. Dit is een van de vele eindes die mogelijk zijn wanneer je de game speelt. De eindes worden gebaseerd op hoe je de game tot aan het einde hebt gespeeld. Als je facties zoals Mister House, The Legion en de NRC hun macht hebt afgenomen dan krijg je dus een einde waarbij de macht weer bij de wastelanders, de gewone man, komt te liggen. In een filmpje waarin de game als het ware terugblikt op wat je zoals hebt gedaan en wat voor gevolgen dit heeft krijg je te horen dat anarchie alomtegenwoordig was: “anarchy ruled the streets”. Wederom is dit enkel negatief. De Fiends, zeg maar de struikrovers uit Fallout, grijpen in sommige delen de macht en onderdrukken anderen en in The Strip, het gebied van de stad New Vegas, stelt men dat een onafhankelijk en anarchistisch New Vegas nog veel instabieler is dan een sterk geregeerd New Vegas. Kortom: in Fallout: New Vegas geldt de regel dat anarchisme slecht is.

Veel anarchisten stellen dat de overgang van een centraal geregeerd land in kleine stapjes moet worden omgeturnd tot een anarchistische ‘geregeerd’ land. Anarchisten zien namelijk ook wel in dat je een compleet lang of de mindset van een groep mensen niet in een half uurtje kunt omturnen tot succesvolle anarchistisch ingestelde individuen. De acties die je als Courier neemt om the anarchy ending te krijgen zullen dan ook niet volledig gewaardeerd worden door anarchisten: het is goedbedoeld, maar te snel. 

Ik heb in mijn collectie de “Anarchy Edition” van Rage. In deze versie zit wat bonus content voor een hogere overlevingskans in de post-apocalyptische wereld van Rage. Het bevat onder andere meer wapens en een beter bepantserde buggy. Hopelijk is het nu wel duidelijk dat het in een anarchistische wereld niet vanzelfsprekend is dat we in zwaar bepantserde buggy’s moeten rondcrossen om op zoek te gaan naar vers kanonnenvoer. Sterker nog, een anarchistische wereld zou zelfs heel erg mooi kunnen zijn! Het is alleen jammer dat wij mensen zo in elkaar zitten dat het nooit, op langere termijn, echt haalbaar is. Misschien dat we daarom anarchie meteen associëren met geweld en ellende; omdat zelfs de best bedoelde anarchistische gemeenschap hoogstwaarschijnlijk zal vervallen in ellende.

Dit artikel delen

Over de auteur

Bert de Vries speelt maffe games, games die wat anders doen dan andere games. Maar ook reguliere games. Dus eigenlijk alle games, zolang er geen bal in zit.