1. Grand Theft Auto Retrospectief - Deel 1

Grand Theft Auto Retrospectief - Deel 1

Om de komst van GTA V later dit jaar te vieren, heb ik een retrospectief geschreven over de GTA-serie. Dit is het eerste van in totaal vijf delen.

“Big things have small beginnings” - Dryden, uit Lawrence of Arabia

Nog zo’n vier acht maanden en dan is het zover: de release van Grand Theft Auto V. De nieuwste telg uit de GTA franchise die aan het einde van het jaar ongetwijfeld weer vele verkooprecords zal hebben verbroken. De combinatie van vrijheid, misdaad en een goed verhaal hebben er voor gezorgd dat een nieuwe GTA titel altijd steevast bovenaan staat op de verlanglijstjes van zowel de gamers als de gamepers. Toch is dat niet altijd zo geweest.

Midden jaren 90 werd bij DMA Design (het bedrijf zou later haar naam in ‘Rockstar Games North’ veranderen) het idee gepitched voor een game die zich af zou spelen in een levende bruisende stad. Een stad waar de speler niet constant zou worden lastig gevallen door een eindeloze stroom van vijanden, maar een stad waar de bewoners dynamisch zouden reageren op de acties van de speler. De game zou gespeeld worden vanuit een 3D isometrisch perspectief en zou gaan draaien om verschillende rivaliserende gangs. Qua gameplay had de titel veel overeenkomsten met Syndicate. De vele overeenkomsten met deze cult game en de technische problemen met engine leidde er uiteindelijk toe dat dit idee werd geschrapt.

Een prototype van een nieuwe engine, waar het 3D isometrische perspectief was ingeruild voor een top-down perspectief, blies het project echter weer nieuw leven in. De engine bleek praktischer om mee te werken en deed qua uiterlijk denken aan top-down racers zoals Micro Machines. Zo werd het idee geboren voor Race’n Chase, een game waarbij je als crimineel en als politieagent kon spelen. De game zou vier modes bevatten die zowel speelbaar waren in de singleplayer als in de multiplayer. Zo was er de Bank Robbery mode waarbij de ene speler de rol van een vluchtende bankrover op zich nam die een veilig punt moest zien te bereiken, terwijl de andere speler als politieagent dit moest zien te voorkomen. Dit concept leidde al gauw tot een nieuw probleem. Zoals je vroeger tijdens potjes voetbal al gauw het probleem had dat iedereen spits wou zijn en niemand keeper, zo had DMA het probleem dat iedereen crimineel wou zijn en niemand de politieagent.

De keuze om als politieagent te spelen werd daarom geschrapt. Race’n Chase werd nu Grand Theft Auto (Race’n Chase was altijd al slechts een werktitel) en het originele idee achter de game werd nu omgegooid. De game zou nu draaien om een carrièrecrimineel die door middel van het voltooien van missies zichzelf steeds verder omhoog zou werken. Ook werd de game opener en werd de mogelijkheid toegevoegd om vrijwel ieder beschikbaar voertuig te stelen. De open stad, het carjacken en het uitvoeren van missies voor onderwereldfiguren; deze drie speerpunten zouden uiteindelijk de basis zouden vormen voor niet alleen Grand Theft Auto, maar voor de gehele GTA-serie.

Om de game succesvol te promoten werd de controversiële Britse PR goeroe Max Clifford ingeschakeld. Clifford kwam met het idee om zo veel mogelijk controverse rond de game te creëren. ‘Slechte publiciteit is ook publiciteit’ leek de gedachte te zijn. David Jones, de oprichter van DMA Design, zei er in een interview met The Sunday Times later dit over: “Hij vertelde ons wat zijn plan was, wie hij tot doelwit zou maken, en wat deze mensen uiteindelijk gingen zeggen. Alles wat hij zei is uitgekomen.” 

De strategie van Max Clifford leek te werken. Toen Grand Theft Auto in 1997 werd uitgebracht voor zowel PC en Playstation, was de game gelijk een verkoopsucces. Toch zou het te veel eer zijn voor Clifford om te beweren dat het succes van Grand Theft Auto vooral aan hem was te danken. Hoewel de game in 1997 al werd bekritiseerd omdat het grafisch niet bepaald vooruitstrevend was, kon datzelfde niet worden beweerd over de gameplay. Het gevoel van vrijheid was iets waardoor GTA zich duidelijk wist te onderscheiden van andere games. Er waren missies die je kon voltooien, maar dit was altijd optioneel; je werd er nooit toe gedwongen. Als je liever op je dooie gemakje een van de drie steden wilde verkennen, dan kon dat. Als je urenlang een oorlog met de politie wilde uitvechten, dan kon dat. Niks moest en bijna alles mocht. De drie steden, Liberty City (gebaseerd op New York), Vice City (gebaseerd op Miami) en San Andreas (gebaseerd op San Francisco) waren in wezen speeltuinen die waren overgeleverd aan de genade van de speler.

Hoewel de game door gamers enthousiast werd onthaald was de gamepers niet altijd even positief. Gamespot.com gaf de game bijvoorbeeld slechts een 6.4 en bekritiseerde de game omdat het al snel saai zou worden. Een ander bezwaar van Gamespot was het ontbreken van een save functie. Kritiekpunten van andere media waren de enigszins achterhaalde graphics en de soms lastige besturing. Het waren niet geheel onterechte kritiekpunten, maar de meeste gamers leken deze kritiek voor lief te nemen.

Voor degenen die uit waren gekeken op Liberty City, Vice City en San Andreas bood het eerste expansion pack uitkomst. Deze eerste uitbreiding pack met de naam Grand Theft Auto: London 1969  lag op 31 maart 1999 in de winkels. Een maand later volgde de Playstation versie. Deze uitbreiding, die alleen gespeeld kon worden als je de originele GTA ook had, speelde zich af in London (tot nu toe de enige GTA game die zich afspeelde op een echt bestaande locatie) en bood tweeëndertig missies en dertig nieuwe voertuigen. De game refereerde veel naar de Britse popcultuur en de auto’s reden aan de linkerzijde van de weg, maar voorde rest was er weinig veranderd ten opzichte van het origineel. De game bood dezelfde gameplay, alleen dan in een andere setting. Het zal niemand verbazen dat deze uitbreiding vooral in het Verenigd Koninkrijk een groot succes was. Later volgde op de PC nog een gratis uitbreiding van GTA: London 1969 die zich acht jaar eerder afspeelde.

Het echte vervolg op GTA volgde echter al snel. Op 22 oktober 1999 werd Grand Theft Auto 2 gereleased. De locatie van dit vervolg was ‘Anywhere, USA’, wat kon betekenen dat de game zich ‘ergens in de VS’ afspeelde of dat de naam van de stad simpelweg ‘Anywhere’ was. De vernieuwingen in dit vervolg waren vooral cosmetisch; mooiere lichteffecten, een sterk verbeterde engine en een dag en nacht cyclus. Qua gameplay waren er weinig vernieuwingen. Je kon nu respect verdienen of kwijtraken door missies uit te voeren voor verschillende straatbendes. Voltooide je een missie, dan won je respect bij de bende voor wie je de opdracht uitvoerde en verloor je respect bij de bende die werd benadeeld. Ook bevatte dit deel eindelijk een save functie. Voor de rest was er weinig nieuws onder de zon. IGN vatte het kort en bondig samen: “Niet een slecht game, maar eigenlijk is het vooral meer van hetzelfde.” Ondanks de kritiek was de game met meer dan 250.000 verkochte exemplaren wederom een commercieel succes.

Het vervolg deed alles wat je van er van zou verwachten, maar ook niet meer dan dat. De nieuwigheid was er af en de nog jonge franchise leek zijn momentum wat te zijn verloren. De Playstation 2 bood echter mogelijkheden om een GTA titel te maken die wel echte vernieuwing kon bieden. Een vervolg dat de game industrie voorgoed zou veranderen… 

Lees morgen deel 2 van de GTA restrospectief!

Dit artikel delen

Over de auteur