1. Grand Theft Auto Retrospectief - Deel 2

Grand Theft Auto Retrospectief - Deel 2

Om de komst van GTA V later dit jaar te vieren, heb ik een retrospectief geschreven over de GTA-serie. Dit is het tweede van in totaal vijf delen.

“One of the most influential and successful games ever made” - The New York Times

Tegenwoordig is het begrip ‘Sleeper Hit’ steeds meer in de vergetelheid geraakt in de gameindustrie. De grote monsterhits worden nu vrijwel altijd voorafgegaan aan een zorgvuldig uitgedachte marketingcampagne bestaande uit spectaculaire perstripjes en indrukwekkende trailers, met als gevolg dat andere titels met een wat bescheidener (marketing)budget vaak ondersneeuwen. Zelden komt het nog voor dat er bijna vanuit het niets een game uitkomt die onverwachts een succes wordt.

In 2001 leek het niet veel anders te zijn. De Playstation 2 was net ongeveer een jaar op de markt. De launchtitels waren niet slecht, maar de echte systemseller zat er nog niet tussen. De verwachting was dat Metal Gear Solid 2: Sons of Liberty de titel was die hier verandering in ging brengen. In 2001 werd de game voor de tweede keer getoond op de E3 beurs en maakte wederom weer veel indruk. De spectaculaire trailers en het feit dat dit het vervolg was op een van de meest geliefde Playstation games, zorgden ervoor dat alle ogen gericht waren op het nieuwste avontuur van Solid Snake. Op diezelfde E3 van 2001 werd ook Grand Theft Auto III getoond. Het vervolg op de twee top-down games uit 1997 en 1999 werd echter vrijwel compleet genegeerd. State of Emergency, ook van Rockstar, leek vreemd genoeg meer aandacht te krijgen, terwijl dit een toch veel minder ambitieuze game was. “We gingen naar de E3 en iedereen was geobsedeerd door State of Emergency, niemand gaf ook maar iets om GTA III,” aldus Dan Houser in interview met Gamespot uit 2011. Dit was dan ook gelijk de laatste keer dat Rockstar een van hun games zou tonen op de E3 beurs.

Het was dan ook niet voordat GTA III in de herfst van 2001 in de winkel lag toen de game pas de aandacht kreeg die het verdiende. Hoge scores van verschillende gerespecteerde magazines en websites in combinatie met goede mond-tot-mondreclame zorgde er voor dat de game als warme broodjes over toonbank ging. Iets minder dan een maand later kwam Metal Gear Solid 2 uit. Dan Houser zei er in een interview met IGN dit over: “Toen Metal Gear Solid 2 uitkwam hadden we zoiets van, ‘oh, dit is het dan, we hebben drie weken op nummer één gestaan maar dat is het dan ook wel.' (…) Metal Gear stond echter een week op nummer één en toen stond GTA weer op één.” Lyrische recensies en enthousiaste gamers bleken effectiever te zijn dan een dure marketingcampagne.

Het door Rockstar gecreëerde Liberty City bleek een plek te zijn waar gamers maar al te graag hun tijd vertoefden. De vrijheid in de game was voor die tijd ongekend. Liberty City was een stad waar je kon gaan en staan waar je maar wilde, althans tot op zeker hoogte aangezien je alleen andere delen van de stad kon bereiken door missies te voltooien. Maar toch, het idee van een open wereld, vrijwel zonder onzichtbare muren en restricties, was iets wat gamers nog niet eerder op die schaal hadden gezien. Tel daarbij op het verhaal en de scherpe dialogen die inspiratie haalden uit onder andere The Sopranos en Goodfellas (een billboard in Liberty City die een film adverteerde met de naam 'Badfellas’ was een van de wat minder subtiele verwijzingen) in combinatie met de kleine details die de stad tot leven deden komen, en je kan gerust stellen dat GTA III een game was die veranderde hoe gamers en developers naar games keken.

Helaas waren zij niet de enigen die anders naar games gingen kijken. Ook (veelal conservatieve) politici en politieke commentatoren begonnen anders naar games te kijken. Het gegeven dat je willekeurig auto’s kon carjacken, politieagenten kon neerschieten en sex kon hebben met prostituees, om ze vervolgens weer dood te slaan om zo je geld weer terug te krijgen, stuitte veel mensen buiten de game industrie tegen de borst. Het feit deze mogelijkheden ‘slechts’ optioneel waren werd meestal verzwegen. Toch waren het niet alleen mensen buiten de game industrie die kritiek hadden. Ook Jason Rubin, mede-eigenaar van Naughty Dog, had kritiek en vergeleek in een interview met de Los Angeles Times het verkopen van GTA III met “het verkopen van sigaretten aan kinderen”. Deze morele paniek kan misschien niet geheel los worden gezien van het tijdsbeeld, aangezien Grand Theft Auto III uitkwam slechts een maand na de aanslagen van 9/11, maar toch zou de GTA-serie sindsdien altijd achtervolgd worden door controverses die, in tegenstelling tot de gefabriceerde controverse rondom de eerste GTA, vooral in de toekomst Rockstar nog vele problemen zouden bezorgen.

De volgens vele overtrokken reacties leek de verkoop van GTA III echter allerminst te deren, sterker nog, het leek de aantrekkingkracht alleen maar te vergroten. GTA III zou uiteindelijk in totaal 14,5 miljoen keer over de toonbank gaan en heeft, ondanks dat het een ‘timed exclusive’ was, enorm veel betekend voor het succes van Playstation 2. Ook artistiek gezien zou de game een blijvende indruk achterlaten; de game heeft op metacritic een score van 97 en is daarmee samen met Tony Hawk’s Pro Skater 3 de best gerecenseerde PS2 game ooit. Op gamerankings is het alleen Resident Evil 4 die nog beter werd gerecenseerd.

Het zou voor Rockstar erg moeilijk worden om het succes van GTA III te evenaren, laat staan te overtreffen. Het zou tenslotte niet de eerste keer dat een vervolg ten onder zou gaan aan torenhoge verwachtingen. Rockstar’s eerste uitdaging was om de eerste ‘next-gen’ GTA een succes te laten worden; de tweede uitdaging was omdat succes vast te houden met Grand Theft Auto: Vice City.

Lees morgen deel 3 van de GTA restrospectief!

Dit artikel delen

Over de auteur